Ergonomia pracy stojącej – zasady organizacji stanowiska
Ergonomia pracy stojącej – jak prawidłowo zorganizować stanowisko pracy?
Praca w pozycji stojącej występuje między innymi w handlu, gastronomii, produkcji, magazynach, usługach i wielu zawodach technicznych. Sam fakt wykonywania obowiązków na stojąco nie oznacza naruszenia zasad BHP, jednak stanowisko powinno zostać zorganizowane tak, aby ograniczać niepotrzebne obciążenia i umożliwiać pracownikowi wykonywanie czynności w możliwie naturalnej pozycji.
Ergonomia pracy stojącej polega przede wszystkim na dostosowaniu stanowiska, narzędzi i sposobu wykonywania obowiązków do pracownika. Szczególnie ważne są odpowiednia wysokość powierzchni roboczej, ograniczenie konieczności pochylania i skręcania tułowia, rozmieszczenie używanych przedmiotów oraz możliwość zmiany pozycji.
PIP zwraca uwagę, że ergonomiczne stanowisko powinno być dostosowane do człowieka, a nie odwrotnie. Organizacja pracy może obejmować również rotację czynności oraz rozwiązania ograniczające długotrwałe obciążenie statyczne.
Co oznacza ergonomia pracy stojącej?
Ergonomia nie oznacza wyłącznie zakupu odpowiedniej maty czy ustawienia wysokiego stołu.
To całościowe podejście do stanowiska pracy. Trzeba uwzględnić między innymi rodzaj wykonywanej czynności, wzrost pracownika, wymagany zasięg ruchów, ciężar wykorzystywanych przedmiotów, częstotliwość sięgania po narzędzia oraz możliwość zmiany pozycji.
Stanowisko powinno ograniczać sytuacje, w których pracownik przez długi czas musi utrzymywać niekorzystne ułożenie ciała.
Przeczytaj również:
Czy pracodawca musi zapewnić możliwość siedzenia?
Przepisy rozróżniają dwie sytuacje.
Jeżeli wykonywana praca nie wymaga stałej pozycji stojącej, pracownikom należy zapewnić możliwość siedzenia.
Jeżeli natomiast charakter pracy wymaga stałego stania lub chodzenia, pracownik powinien mieć zapewnioną możliwość odpoczynku w pozycji siedzącej w pobliżu miejsca pracy. Wynika to z § 49 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy. Informację tę potwierdza także oficjalny serwis biznes.gov.pl.
Oznacza to, że organizując stanowisko, trzeba najpierw odpowiedzieć na pytanie, czy wykonywanie konkretnej czynności rzeczywiście wymaga stałego stania.
Jak powinna być dobrana wysokość stanowiska pracy stojącej?
Nie istnieje jedna uniwersalna wysokość blatu odpowiednia dla każdego pracownika i każdego rodzaju pracy.
Innego ustawienia wymaga precyzyjna czynność wykonywana rękami, innego lekka praca manipulacyjna, a jeszcze innego praca wymagająca użycia większej siły.
Dlatego zamiast kierować się jedną wartością podawaną dla wszystkich, stanowisko powinno zostać dostosowane do charakteru zadania i budowy pracownika. W przypadku stanowisk wykorzystywanych przez wiele osób szczególnie przydatne mogą być rozwiązania umożliwiające regulację.
Gdzie powinny znajdować się najczęściej używane przedmioty?
Jak najbliżej naturalnej strefy pracy. Jeżeli pracownik co kilkanaście sekund musi wyciągać rękę daleko do przodu, obracać całe ciało albo schylać się po element znajdujący się nisko, nawet stosunkowo lekka praca może stać się mocno obciążająca.
Najczęściej używane narzędzia, materiały i elementy sterujące warto więc rozmieszczać tak, aby ograniczyć zbędne ruchy.
Rzadziej wykorzystywane wyposażenie może znajdować się dalej od podstawowej strefy pracy.
Dlaczego długotrwałe stanie może być problemem?
Problemem nie zawsze jest sama pozycja stojąca. Szczególnie niekorzystna może być długotrwała pozycja statyczna, w której pracownik ma niewiele możliwości zmiany ustawienia ciała.
Właśnie dlatego dobra ergonomia powinna umożliwiać zmianę pozycji i sposobu wykonywania czynności, jeżeli pozwala na to technologia pracy.
Państwowa Inspekcja Pracy wskazuje rotację stanowisk, racjonalne planowanie zadań i odpowiednią organizację przerw jako rozwiązania mogące ograniczać zmęczenie i monotonię pracy.
Czy mata antyzmęczeniowa jest obowiązkowa?
Nie należy przyjmować, że mata antyzmęczeniowa jest uniwersalnym, ustawowym obowiązkiem przy każdym stanowisku stojącym.
Może jednak stanowić jedno z praktycznych rozwiązań ergonomicznych, szczególnie tam, gdzie pracownik przez dłuższy czas stoi na twardej powierzchni.
Jej zastosowanie nie zastępuje jednak prawidłowej organizacji stanowiska. Nawet najlepsza mata nie rozwiąże problemu zbyt nisko umieszczonego blatu, konieczności ciągłego pochylania się czy niewłaściwego rozmieszczenia narzędzi.
Praca stojąca a możliwość zmiany pozycji
Jednym z najlepszych sposobów ograniczania obciążenia statycznego jest umożliwienie pracownikowi zmiany pozycji, o ile charakter pracy na to pozwala.
Nie każda czynność musi być wykonywana przez całą zmianę dokładnie w ten sam sposób.
W niektórych zakładach możliwe jest naprzemienne wykonywanie czynności siedzących i stojących. W innych lepszym rozwiązaniem może być rotacja pomiędzy stanowiskami wymagającymi innego rodzaju aktywności.
PIP podkreśla znaczenie organizacji czasu pracy, rotacji stanowisk i dostosowania stanowiska do pracownika jako elementów ergonomii.
Najczęstsze błędy podczas organizacji pracy stojącej
Błędem jest przede wszystkim projektowanie stanowiska wyłącznie pod proces technologiczny, bez uwzględnienia człowieka.
Problem może stanowić zbyt wysoko lub zbyt nisko umieszczona powierzchnia robocza, konieczność częstego sięgania poza naturalny zasięg, niewystarczająca przestrzeń na nogi, ciągłe skręcanie tułowia czy brak realnej możliwości odpoczynku.
Drugim częstym błędem jest założenie, że skoro stanowisko jest zgodne z projektem technicznym, nie wymaga już dalszej obserwacji.
Tymczasem pracownicy korzystający z niego na co dzień często jako pierwsi zauważają czynności powodujące niepotrzebne przeciążenie. PIP zaleca uwzględnianie wiedzy pracowników również podczas oceny ryzyka zawodowego.
Czy praca stojąca powinna zostać uwzględniona w ocenie ryzyka?
Jeżeli sposób wykonywania pracy może powodować obciążenie pracownika, powinien zostać przeanalizowany w ramach oceny ryzyka zawodowego.
Ocena nie powinna ograniczać się do zagrożeń prowadzących do nagłego wypadku, takich jak maszyna czy śliska podłoga.
Należy uwzględnić również sposób wykonywania obowiązków oraz czynniki wynikające z organizacji stanowiska. PIP wskazuje, że identyfikacja zagrożeń i działania profilaktyczne są podstawowymi elementami procesu oceny ryzyka.
Sprawdź również, na co musi zwrócić uwagę pracodawca w przypadku kobiet w ciąży ?
Jak poprawić ergonomię istniejącego stanowiska pracy?
Nie zawsze konieczna jest kompletna przebudowa stanowiska. Czasami znaczną poprawę można uzyskać przez zmianę rozmieszczenia narzędzi, podniesienie lub obniżenie powierzchni roboczej, zastosowanie elementów regulowanych, ograniczenie ręcznego przenoszenia, zmianę organizacji pracy albo umożliwienie krótkiej zmiany pozycji.
Kluczowe jest ustalenie co dokładnie powoduje obciążenie, a dopiero później dobór rozwiązania.
Czy pracownik wykonujący pracę stojącą musi mieć krzesło?
Jeżeli praca nie wymaga stałego stania, należy zapewnić możliwość siedzenia.
Jeżeli natomiast wykonywane obowiązki wymagają stałej pozycji stojącej lub chodzenia, pracownik powinien mieć możliwość odpoczynku w pozycji siedzącej w pobliżu miejsca pracy.
Nie oznacza to więc, że przy każdym stanowisku musi znajdować się klasyczne krzesło biurowe. Liczy się charakter pracy oraz rzeczywista możliwość siedzenia lub odpoczynku wynikająca z odpowiednich przepisów.
Dobrze zaprojektowane stanowisko pracy stojącej powinno pozwalać wykonywać obowiązki bez niepotrzebnego pochylania się, skręcania ciała i nadmiernego sięgania. Warto też umożliwiać zmianę pozycji oraz ograniczać długotrwałe obciążenie statyczne.
Ergonomia nie jest jednorazowym działaniem. Stanowisko warto obserwować również po jego uruchomieniu i wprowadzać zmiany, jeżeli sposób wykonywania pracy wskazuje na niepotrzebne przeciążenie pracowników.